حمیدرضا پیغمبری

به استناد گزارش های تاریخی و یافته های سکه شناسی، کتیبه شناسی و باستان شناسی، پادشاهان اشکانی از سنت ها و القاب مرسوم سلسله های پادشاهی پیشین به ویژه هخامنشیان پیروی می کردند. از این رو، یکی از مباحث مهم در مطالعه ی تاریخ شاهنشاهی اشکانی، بررسی «پارسی گرایی» آنها است. پژوهش های پیشین در رابطه با این پرسش که چه عواملی در روی آوردن اشکانیان به «پارسی گرایی» نقش ایفا کرده است، دو عامل مبارزه با یونانی-مآبی و رویارویی با روم را مؤثر دانسته اند. مقاله ی حاضر که بر پایه ی منابع کلاسیک و تاریخ ملی ایرانی و با روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است، «پارسی گرایی» را در بستر تحولات سیاسی این دوره بررسی می کند و بر این اساس علاوه بر بررسی موارد یادشده، عوامل دیگری را نیز مشخص می-سازد که در طول تاریخ طولانی این سلسله، پادشاهان را به سیاست «پارسی گرایی» سوق داده است. یافته های حاصل از این پژوهش نشان می دهد که اگرچه ادعای اشکانیان مبنی بر جانشینی هخامنشیان از زمان رویارویی آنها با رومیان آشکار گردید، اما این ادعای ارضی پشتوانه ای دودمانی و نَسَبی نیز لازم داشت که در قرن یکم میلادی و با اردوان دوم و جانشینانش به عنوان عاملی مشروعیت بخش در مناقشات درون دودمانی به منصه ی ظهور رسید. از این رو، «پارسی گرایی» اشکانیان به تقلید از حکومت های محلی آسیای صغیر شکل نگرفته است و یا حاصل برداشت مورخان رومی از دشمنان شرقی و تطبیق پارتیان و پارسیان نیست، بلکه سیاستی آگاهانه به نظر می رسد که از زمان نخستین پادشاهان اشکانی آغاز گردیده و سیر تکاملی خود را طی می کرد. بنابراین، ادعای جانشینی هخامنشیان اقدامی مؤثر در جهت کسب مشروعیت به هنگام رویارویی با مخاطراتی سیاسی همچون جداسری ها و شورش های داخلی و حمله ی خارجی ارزیابی می شود.