سیدسجاد جعفری

این پژوهش وظیفه بررسی نامه های امام صادق (علیه السلام) که تعداد آنها 67 نامه است را بر عهده دارد. نامه های یاد شده از دو منظر مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت. اول از جهت شکل ظاهری با بررسی ساختار درونی و بیرونی نامه های امام صادق (علیه السلام) تلاش شد قالب نامه های امام و تفاوت یا تطابق آنها با شکل نامه نگاری مرسوم زمانه امام صادق (علیه السلام) روشن شود. در بررسی ساختار درونی موضوعاتی همچون آغاز و پایان نامه ها، فرستنده و نحوه یادکرد از او، گیرنده و موقعیت وی، حجم نامه و استنادات درونی مورد بررسی قرار گرفت و در بررسی ساختار بیرونی موضوعاتی همچون تعداد نامه، نوع نامه، مقصد نامه، نوشت افزار، سیستم انتقال نامه و ناقل اصلی مورد بررسی قرار گرفت. دوم از جهت محتوایی نامه ها مورد بررسی قرار گرفت. با تحلیل محتوایی نامه های امام و شناسایی موضوعات اصلی و فرعی نامه ها و رده بندی آن، دغدغه های اصلی امام و شیعیان از خلال بررسی محتوایی نامه ها مشخص شد . دستاورد اصلی پژوهش این است که ساختار و شکل اصلی نامه های امام چندان تفاوتی با دیگر نامه ها نداشته و عدم یک نواختی نامه های امام به جهت کاستی در نحوه انتقال نامه ها در متون بوده است زیرا که راویان با توجه به سلایق خویش به صورت گزینشی به روایت نامه ها اقدام کرده اند، اما از جهت محتوایی تأکید بر دستورات دینی و فقهی از جمله ویژگی های نامه های امام صادق (علیه السلام) است که حجم بیشتری از نامه ها را به خود اختصاص داده است. با توجه به حجم قابل توجه نامه های باقی مانده از امام (67نامه)، می توان حدس زد، نامه های امام بیش از این بوده و این حجم خود نشان از مرجعیت فقهی و دینی امام در جامعه شیعیان می کند.