محمد منصوری مقدم

جامعه ی اقتصادی اروپا از بدو تأسیس در 5 فروردین 1336/25 مارس 1957، بر اساس مواد 131 تا 136 پیمان رم، روابط تجاری گسترده ای با کشورهای مختلف جهان برقرار کرد. خاورمیانه، با رشد 60 درصدی تجارت در دهه ی 1340/1960، یکی از حوزه های کلیدی تجارت این نهاد نوپا بود که ایران نیز در آن نقشی قابل توجه داشت. نمایندگی ایران نزد جامعه ی اقتصادی اروپا در 29 اسفند 1340/20 مارس 1962 افتتاح شد و موافقت نامه ی تجاری فیمابین که به تاریخ 22 مهر 1342/14 اکتبر 1963 منعقد گشت، بر اساس مواد 111 و 114 پیمان رم، با کاهش تعرفه ی گمرکی مشترک، صادرات غیرنفتی ایران مشتمل بر فرش، کشمش، خاویار و برگه ی زردآلو را 20-30 درصد افزایش داد. این توافق تا زمان پیروزی انقلاب، تجارت ایران با جامعه را از 1 به 5 میلیارد دلار رساند، اما وابستگی به نفت (95 درصد صادرات) و کسری تجاری (10-20 میلیارد دلار) چالش هایی را پدید آورد، به طوری که روابط فیمابین، همچنان جایگاه ایران را در مقام صادرکننده ی صرف مواد خام به اعضای جامعه ی اقصتاید اروپا حفظ کرد. این پژوهش با روش تاریخی و رویکرد توصیفی-تحلیلی مبتنی بر اسناد و منابع دست اول، تأثیرات کلی مبادلات تجاری (تراز منفی) و اثرات مثبت توافق 1963 بر اقلام صادراتی کشور را بررسی کرده، نشان می دهد عدم تمدید موافقت نامه ی مشترک، نیز وقوع انقلاب 1357 صادرات غیرنفتی کشور را کاهش داد.