سمیه شرونی

رمان از زمان پیدایش آن تاکنون اصلی ترین گونۀ ادبی برای بازتاب زندگی زنان بوده‏ است و نویسندگان زن برای انعکاس جنبه های مختلف اندیشه و زندگی خود از آن بیشترین بهره را برده اند. امروزه با عنایت به نقش اساسی زنان در رشد و پیشرفت جوامع و به تبع آن، ضرورت توجه به جایگاه و موقعیت آنان، لزوم پرداختن به دغدغه‎‎ها و مسایل زنان، آن هم از رهگذر مطالعه در رمان فارسی، بیش از پیش آشکار است. شهرنوش پارسی پور (1324- ) از جمله نویسندگان موفق و پرکار در عرصۀ ادبیات داستانی ایران است که بسیاری از آثار خود از جمله سگ و زمستان بلند (1355) و طوبا و معنای شب (1368) را با محوریت دادن به زنان نوشته است. این دو اثر نمایانگر وضعیت زندگی زنان ایرانی در دورۀ قاجار، انقلاب مشروطه و نیز عصر پهلوی است. در این پژوهش، با تمرکز بر افکار، دغدغه‎ها و کنش‎های شخصیت های زن این دو رمان تلاش می شود تا تصویری از جامعه و فرهنگ حاکم، نوع نگاه جامعه به زنان و نوع مواجهۀ جامعه با آنان و نهایتاً دگرگونی احتمالی سرمایه‏های زنان، نشان داده شود. به منظور دست یابی به این اهداف بر آنیم تا به بررسی و تحلیل میدان هایی که شخصیت های زن در آن‏ها حضور دارند و نیز میزان بهره مندی زنان از سرمایه های مختلف در این میدان ها، برپایۀ نظریۀ انواع سرمایه و میدان پیر بوردیو بپردازیم. بررسی‎ها نشان می دهد که با وجود محدودیت ها و فشارهای محیط مردسالار خانواده و اجتماع، زنان هرگز از تلاش برای هویت یابی و تغییر نگاه جامعه به خود، دست برنداشته‎اند و نه تنها با سرمایۀ صفر، بلکه گاهی صرفاً با سرمایه های منفی چون خرافات و عادت واره هایی همچون شایعه‎سازی و پذیرش آن، همچنان برای بهبود جایگاه خود تلاش کرده‎اند. بدیهی است که این تلاش‎ها در مواردی مفید و مؤثر بوده و در برخی موارد نیز ناکامی در پی داشته‎است.