علی خضری

زبان شناسی شناختی یکی از شاخه های جدید علم زبان شناسی است که ابزارها و روش های مؤثری برای تحلیل متون مختلف به وجود آورده است. استعاره های مفهومی در زبان شناسی شناختی ریشه دارند. کاربرد این نوع استعاره ها، برجسته سازی مفاهیم انتزاعی و معانی پنهان آنها با استفاده از روش مؤلفه سازی است. نظریه استعارۀ مفهومی که نخستین بار، آن را «جورج لیکاف» در کتاب استعاره های که با آنها زندگی می کنیم مطرح کرد، از نظریات مهم زبان شناختی است. از نظر لیکاف استعاره ها در سطح مفاهیم رخ می دهند نه در سطح الفاظ. حال استعاره مفهومی و تأثیر آن در زبان قرآن یکی از موضوعاتی است که نقش مهم و محوری در اندیشه دینی دارد. هر عبارتی که مفهوم استعاری پیدا می کند؛ ریشه فرهنگی و اجتماعی دارد و وابسته به تجربه هست و به نوعی تمام کنش های انسان رادر بر می گیرد. این مقاله با روش توصیفی - تحلیلی در پی آن است که به بررسی استعاره های مفهومی به کار رفته در توصیف «جهنّم» در قرآن کریم بپردازد و مشخص کند که در توصیف جهنّم چه نوع استعاره های به کار رفته و کدام بسامد بیشتری دارد؟ مهم ترین یافته های این پژوهش این است جهنّم به عنوان مکانی برای عذاب و مجازات در قرآن کریم توصیف شده است. استعاره های مختلفی مانند آتش،زنجیر و آب داغ برای تجسم شدت عذاب استفاده شده اند که نشان دهندۀ آثار منفی اعمال انسان هاست. استعاره های مفهومی تقسیم بندی متنوعی دارد و به چند دسته تقسیم می شود. این مقاله از لحاظ نقش شناختی آنها (جهتی ـ هستی شناختی ـ ساختاری) آیات قرآن را بررسی می کـند.