سیف اله اندایش

هوش مصنوعی به عنوان یکی از تحولات بنیادین عصر دیجیتال، نقش مهمی در بازآفرینی فرآیندهای تصمیم گیری، تحلیل داده و طراحی آینده های مطلوب ایفا می کند. از سوی دیگر، آینده پژوهی به مطالعه و ساخت آینده های ممکن، محتمل و مطلوب می پردازد. ترکیب این دو حوزه می تواند چشم اندازی نوین برای درک مسیرهای تحول فناوری و جهت گیری های پژوهشی فراهم سازد. پژوهش با هدف تحلیل علم سنجی حوزه «هوش مصنوعی و آینده پژوهی» انجام شده است. داده ها از پایگاه Scopus برای بازه زمانی 1976 تا 2025 استخراج شد. نتایج نشان داد در مجموع 6٬213 سند در این حوزه منتشر شده است که از سال 2020 رشد چشمگیری یافته و در سال 2025 به اوج خود با 1٬641 مقاله رسیده است. از نظر نوع مدارک، مقالات علمی (59.7٪)، مقالات کنفرانسی (19.6٪) و مقالات مروری (16.8٪) بیشترین سهم را دارند. از نظر جغرافیایی، ایالات متحده، چین و هند در رتبه های نخست تولید علمی قرار گرفته اند و دانشگاه Harvard Medical School با 70 مقاله بیشترین مشارکت نهادی را داشته است. همچنین، بیشترین حوزه های موضوعی مرتبط با این موضوع شامل علوم کامپیوتر (17٪) و پزشکی (16٪) بوده اند. یافته ها نشان می دهد که پژوهش های مرتبط با هوش مصنوعی و آینده پژوهی ماهیتی میان رشته ای دارند و تمرکز جهانی بر استفاده از روش های هوشمند برای تحلیل روندها و طراحی آینده های مطلوب به سرعت در حال افزایش است. این مطالعه با ترکیب رویکرد علم سنجی و آینده پژوهی، تصویری جامع از ساختار، پویایی و جهت گیری های نوظهور پژوهش در این حوزه ارائه می دهد و می تواند مبنایی برای سیاست گذاری علمی و توسعه تحقیقات آتی باشد.