سیف اله اندایش

هدف این پژوهش، ترسیم تصویری جامع و داده بنیاد از وضعیت علمی حوزه «حکمرانی و مدیریت شهر هوشمند» از طریق یک تحلیل علم سنجی فراگیر است. با توجه به رشد فزاینده شهرهای هوشمند و نقش محوری آن ها در توسعۀ پایدار، مدیریت شهری و بهبود کیفیت زندگی، بررسی نظام مند روندهای علمی این حوزه ضرورتی اساسی دارد. در این مطالعه، داده های علمی طی دوره 2011 تا 2025 استخراج و با استفاده از شاخص های علم سنجی شامل تعداد انتشارات، شبکه همکاری های علمی، توزیع جغرافیایی پژوهشگران، و تحلیل هم واژگانی بررسی شد. نتایج نشان داد که تولیدات علمی در این حوزه طی بیش از یک دهه، سیر صعودی پیوسته داشته و سال 2024 با 112 مقاله اوج فعالیت پژوهشی را تجربه کرده است. از نظر پراکندگی جغرافیایی، چین، هند و ایالات متحده سه قطب اصلی تولید علم هستند؛ موضوعی که با سرمایه گذاری گسترده این کشورها در زیرساخت های هوشمند و فناوری های داده بنیاد هم راستاست. همچنین، یافته ها بیانگر نقش غالب رشته های علوم کامپیوتر، مهندسی و مدیریت شهری در پیشبرد دانش این حوزه است. تحلیل ساختار مفهومی پژوهش ها سه خوشۀ اصلی را آشکار ساخت: حکمرانی هوشمند (با محوریت شفافیت، مشارکت و سیاست گذاری داده بنیاد)، مدیریت شهری هوشمند (متمرکز بر عملیات، کنترل و کارآمدسازی خدمات)، و فناوری های پیشرفته (از جمله هوش مصنوعی، اینترنت اشیا، داده های بزرگ و بلاک چین). روند تحول مفاهیم نیز نشان می دهد که توجه علمی از دولت الکترونیک و دیجیتالی سازی اولیه، به سمت کاربردهای هوشمند، مدیریت داده و نهایتاً پایداری و برنامه ریزی شهری تغییر یافته است. این مطالعه با ارائه یک چشم انداز جامع، می تواند راهنمایی مؤثر برای سیاست گذاران، مدیران شهری و پژوهشگران در جهت شناسایی شکاف ها، فرصت های نوظهور و مسیرهای آینده پژوهش در حوزه شهر هوشمند باشد