حسین مهتدی

مسأله اصلی این پژوهش بررسی کارکرد رئالیسم انتقادی در شکل دهی تصویر واقعیت و نیز نشان دادن چگونگی نقد جامعه در رمان های مدیر مدرسه جلال آل احمد و اللصّ و الکلاب نجیب محفوظ است. اهداف پژوهش نیز شناسایی و تحلیل رئالیسم انتقادی در این دو اثر است و پژوهشگران برآن اند تا به تبیین نقدهای اجتماعی دو نویسنده در دو جامعۀ ایران و مصر از طریق این رویکرد ادبی بپردازند. روش پژوهش بر مبنای توصیف، تحلیل و تطبیق متن دو رمان با تمرکز بر مؤلفه های رئالیسم انتقادی و مقایسۀ شاخصه هایی چون بازتاب واقعیت، کلیت اجتماعی، نسبت فرد و جامعه، تیپ سازی و ادبیات مردمی در این دو اثر صورت می گیرد. نتایج حاکی از تطبیق کامل دو اثر با شاخصه های رئالیسم انتقادی لوکاچی است. در هر دو اثر قهرمان در تضاد با ساختارهای حاکم قرار دارد و هر دو نویسنده ضمن تیپ سازی های اجتماعی از ویژگی های اخلاقی و روانی بهره گرفته اند اما بررسی دو مؤلفه دیگر نشان می دهد محفوظ کلیت اجتماعی بیشتری را منعکس کرده و نیز ادبیات مردمی در رمان محفوظ نمود و برجستگی بیشتر دارد.