02 تیر 1403
حميدرضا پيغمبري

حمیدرضا پیغمبری

مرتبه علمی: استادیار
نشانی: دانشکده ادبیات و علوم انسانی - گروه تاریخ
تحصیلات: دکترای تخصصی / تاریخ ایران باستان
تلفن: 09196273304
دانشکده: دانشکده ادبیات و علوم انسانی

مشخصات پژوهش

عنوان نياپرستي اشكانيان؛ خاستگاه و ماهيت ديني و سياسي آن
نوع پژوهش مقالات در نشریات
کلیدواژه‌ها
اشکانیان، کیش پرستش پادشاه، نیاپرستی، یونانی مآبی، فروهرها
مجله پژوهش های تاریخی
شناسه DOI 10.22108/jhr.2023.135694.2444
پژوهشگران حمیدرضا پیغمبری (نفر اول) ، زهره تقی پور بیرگانی (نفر دوم)

چکیده

یکی از مسائلی که دربارۀ اثرپذیری پادشاهی اشکانی از فرهنگ یونانی مآبی مطرح می شود، رسم پرستش پادشاه است. بیشتر محققان این فرض را مسلم دانسته اند که اشکانیان در این زمینه از رسوم پادشاهی سملوکی پیروی کرده و به پیروی از آنان بنیان گذار این سلسله را به مقام الوهیت رسانده اند. اطلاعات موجود در این باره علاوه بر چند گزارش تاریخی، برخی مدارک باستان شناسی و سکه شناختی را شامل می شود. آیا اشکانیان به تقلید از فرهنگ یونانی مآبی، نیاکان خود را پرستش کردند؟ مقالۀ پیش رو با تأکید بر سنت های ایرانی، فرض موجود را بازنگری می کند. بی شک اشکانیان برای تحکمی فرمانروایی خود و برای کسب مشروعیت در روزگاری که پادشاهی، نهادی الهی تلقی می شد، از القاب پرطمطراق پادشاهان یونانی مآب بر سکه ها تقلید کرده اند. آنها مسلما در این راستا از سنن هنری هلنیستی نیز بهره گرفته اند؛ اما برخلاف پادشاهان سلوکی و بطلمیوسی، هیچ مدرکی وجود ندارد که مشخصا کیش پرستش پادشاهان زنده را در این دوره تأیید کند. نتایج حاصل از این پژوهش نیز که به شیوۀ توصیفی تحلیلی و با تکیه بر اسناد و مدارک ایرانی، یعنی متون زردشتی و سفال نبشته های نسا انجام شده است نشان می دهد گزارۀ الوهیت ارشک در منابع و بناهای یادمانی نسای کهنه، به وجود رسم تقدیس و بزرگداشت نیاکان شاهی اشاره دارد که خاستگاه اصلی آن نه یونانی مآبی، بلکه باورهای کهن و اصیل ایرانی/زردشتی در پرستش فروهرها بوده است.