حسین سلیمی

کنایه، بنا بر تعریف بلاغیون متقدّم، لفظی است که از آن لازم معنای اصلی اش اراده می شود امّا ارادۀ معنای اصلی حین ارادۀ لازم معنای اصلی نیز جایز است و همین قید کنایه ها را از «استعاره» و «مجاز» بازمی شناساند. آبشخورهای کنایه ها گوناگون اند و تأمل بر آن ها حاکی از آن است که گروهی از کنایه ها با زبان بدن پیوند دارند؛ یعنی حالاتی از بدن، تغییراتی فیزیکی یا اشاراتی توسّط اعضا، به شکلی کنایی بیانگر معنای ثانوی است؛ مثلاً گردن برافراشتن، چین به پیشانی انداختن، قدم به جلو برداشتن، آستین افشاندن و ... . در این جستار که به روش تحلیل- توصیفی و با تکیه بر منابع کتابخانه ای فراهم آمده است، این قبیل کنایه ها در کتاب «مرزبان نامه» به عنوان جامعۀ آماری مورد تحلیل و واکاوی قرارگرفته است. بدین منظور پس از استخراج کنایه های موجود در مرزبان نامه، این کنایه ها با پیش چشم داشتنِ هستۀ مرکزی شان گونه بندی شده اند تا نشان داده شود که زبان بدن در تولید کنایه ها چه نقش آفرینی ای دارد و نحوۀ عمل آن چگونه است. افزون بر آنکه سعدالدّین وراوینی، عبارات برگرفته از زبان بدن را که دلالتی کنایه دارد، در راستای هدف خود که بازآفرینی ادبی یک متن کهن است، با استفاده از شگردهای زیبایی شناسیک و بلاغی، به شکل های ادبی و تصویرسازی های ستودنی مختلفی بیان می نماید که شایان بازشناسانی و بررسی است.