حسین سلیمی

یکی از مهم ترین کارکردهای ﻃﻨﺰ، خنده آور ﺑﻮﺩﻥ ﺁﻥ ﺍﺳﺖ، هنگامی که ﻃﻨﺰ در رابطه با مفاهیم فاخر و تراژیکی مانند مرگ و نیستی به کار گرفته شود؛ ﺑﺎ دور شدن ﺍﺯ کارکردهای ﺑﻨﻴﺎﺩین خود، مانند خنده آوری، آسان یابی، زود فهمی و ﺭﻫﺎﻳش ذهنی مخاطب و ... ﺑﻪ گزندگی ﻭ ﺍﻧﺪﻭهناکی کشیده می شود. مرگ به عنوان یکی از اصلی ترین دغدغه های بشر، گاهی در ادبیات پای خود را به طنز بازکرده است. در این پژوهش مرگ به عنوان یک مضمون طنزآمیز و قابل تمسخر و تحقیر، در اشعار احمد شاملو مورد واکاوی قرارگرفته است. در این مقاله، طنزِ مرگ به عنوان پلی برای شناسایی هنجارشکنی شاملو در ابراز مسئلۀ مرگ در شعر خود، تجزیه وتحلیل شده و مؤلفه ها از اشعار ایشان استخراج شده که عبارت اند از: سهل انگاری و آسان گیری مرگ، طنزآمیزی با تحقیر زندگی، تغییر در کارکرد مرگ، تمسخر مرگ، تمسخر زندگی، سزاوارتر بودن انسان از زیست در این جهان و قطعیت مرگ و اصالت دادن به آن. آنچه این پژوهش را دارای اهمیت می کند؛ آمیختگی معجزه آسای دو مقولۀ تراژیک و جدی، یعنی مرگ و زندگی، در پوشش طنز توسط شاملو است.