حسین سلیمی

هیچ یک از اصطلاح های حافظ به اندازۀ رند، گفت وگو پدید نیاورده است. چنانکه مشاهده می شود هیچ اصطلاحی نیز به اندازۀ رند در دیدگاه پژوهشگران ، روشن و بی نیاز از پژوهش نبوده است. در این باره داوری دشوار می نماید؛ زیرا گاه برخی از پژوهشگران نیز به همین راه رفته و در بهترین حالت به دریافت خود بسنده نموده و خود را از مراجعه به فرهنگ های فارسی بی نیاز دانسته اند. با دقّتی ژرف در شعر حافظ مشخّص می شود که مفهوم رند در شعر حافظ، کمتر به تنهایی آمده است. رند در نظرگاه حافظ شیرازی، همواره با عاشقی، مستی و طربناکی قرین و همراه بوده است. مفاهیم رند بازاری و بدنام لاابالی به عنوان فرومایه ترین و پست ترین موجوات، یعنی کسی که در بند هیچ آیین و مرام و اخلاقی نیست، تنها دوبار در شعر حافظ آمده و عجیب آن که هر دوبار نیز آن ها را به خود نسبت داده است. این پژوهش که با روش توصیف و تحلیل و با مطالعه و بررسی منابع کتابخانه ای صورت پذیرفته، به بررسی صفات مثبت و منفی رند از نظرگاه وی پرداخته و خود نسبتی و دگر نسبتی این رند جهانسوز را در مورد این صفات مثبت و منفی مورد واکاوی قرار می دهد. نتیجۀ پژوهش بیانگر آن است که حافظ، رندِ با صفات مثبت را به خود و دیگران نسبت داده، در حالی که رندِ با صفات منفی را تنها به خویشتن منتسب می سازد که نشان از تواضع و فروتنی این شاعر وارسته و ژرف اندیش داشته و حافظ را بَر منش نیک، اخلاقمند و آزاده نشان می دهد.