مجاهد غلامی

نگریستنِ نظام مند به مکالمۀ میان متن ها و ارائه نظریه هایی پیرامون شکل های ارتباط آن ها با یکدیگر که نهایتاً به نظریه های «بینامتنیّت»(intertextuality) ژولیا کریستوا و «ترامتنیّت»(transtextuality) ژراژ ژنت رسید، زمینۀ آن را فراهم آورد که شکل های بازآفرینی آثار ادبی فارسی و تأثیرگذاری های-شان بر و تأثیرپذیری های شان از یکدیگر نیز در چارچوب این نظریه های نوین به طور روش مند واکاوی گردد. این مسئله از جمله زیر سؤال بردنِ اقتدار نویسنده در تعیین معنای یگانۀ متن و کنشگری خواننده در فرایند معناآفرینی را در پی داشته است. در سنّت بلاغی اسلامی-ایرانی البته نشانه هایی از توجّه به ارتباط میان متن ها در قالب استشهاد، اقتباس، استقبال، سرقات، تضمین، جواب، نظیره، نقیضه، تلمیح، تعریض و ... وجود داشته است و اشعار شاعران به انحای گوناگون با یکدیگر وارد تعامل شده اند. برای نمونه در غزل ابن حسام خوسفی(ف.875 ﻫ.ق)، شاعر نام آورِ آیینی سدۀ نهم هجری، نشانه هایی بر تأثیرپذیری از غزل حافظ شیرازی(ف.792 ﻫ.ق) به چشم می آید که می برازید با دستمایه قرار دادن نظریه های بینامتنی(intertextual) و بیش متنی(hypertextual) به شکلی روش مند بررسی شود. بدین منظور و از جمله با هدف راه بردن به شیوه های بازتولید غزل حافظ در غزل ابن حسام، جستار پیش رو چونان پژوهشی توسعه ای، مبتنی بر منابع کتابخانه ای و به روش توصیفی- تحلیلی فراهم آمده است.