مجاهد غلامی

صمد بهرنگی و هوشنگ مرادی کرمانی دو چهرۀ نامی در ادبیات داستانی ایران، خاصّه ادبیات کودک و نوجوان اند و برای در کنار یکدیگر قرار دادن احوال و آثار این دو و سنجیدن شان با یکدیگر، اتّفاقاً همین مسأله پیشتر و بیشتر از همه می تواند توجیه کنندۀ کار باشد. هدف از واکاوی این موضوع، بررسی شرایط زیستی و تربیّتی این دو نویسنده از جهت تأثیر بر داستان های آن ها و شکل دهی به اندیشه و تکنیک بازتاب یافته در آثارشان و نیز نقد این آثار بوده است. در این راستا، به روش تحلیلی و توصیفی و با تکیه بر منابع کتابخانه ای، احوال بهرنگی و مرادی کرمانی مورد بازخوانی تطبیقی قرار گرفته است. همچنین به شیوۀ نقد ادبیات داستانی از منظر کیفیّت عناصر درون سازه ای، آثار این دو نویسنده بررسی شده است. جستار حاضر به این استنتاج می رسد که تبعیّت تکنیک های داستان نویسی این دو نویسنده از خصیصه های داستان نویسی پیشامدرن، فصول مشترکی از کار بهرنگی و مرادی کرمانی را ورق می زند منتها انعکاس تفاوت های آن ها در جهان نگری و تلقّی خاصّ هریک از زندگی و مسائل مرتبط با آن در آثارداستانی شان، باعث شده است داستان-های بهرنگی و مرادی کرمانی، از جهت محتوا، درونمایه و پیامی که تبلیغ یا ترویج می نمایند، با یکدیگر تفاوت داشته باشند. چنانکه بهرنگی کنش ها، کشمکش ها و شخصیّت های داستان هایش را مبتنی بر تفکّری چپ گرا و در جهت ستیز با سرمایه-داری و تهییج طبقۀ رنجبر به استیفای حقوق ضایع شدۀ خود می سازد و در مقابل، مرادی کرمانی بر کشمکش با تحمیلات تقدیری و تکوین شخصیّت های داستانی اش در خطّ نیل به سعادت فردی تأکید می گذارد.