علی پاکیزه

زمینه: رفتار متقلبانه یک پدیده اجتماعی رایج است که می تواند کارکردهای بین فردی و سازمانی را تضعیف کند. در حالی که پژوهش های پیشین عمدتاً بر صفات شخصیتی پایدار به عنوان پیش بین های تقلب تأکید داشته اند، توجه کمتری به فعال سازی ذهنی ارزش های فردی به عنوان تعیین کننده فوری این رفتار، به ویژه در اوایل جوانی، شده است. بررسی رابطه میان ارزش های «محافظه کاری» و «آمادگی برای تغییر» می تواند به تبیین چگونگی تأثیر نظام های ارزشی بر تصمیم گیری اخلاقی کمک کند. هدف: این پژوهش با هدف بررسی تأثیر فعال سازی ذهنی ارزش های محافظه کاری و آمادگی برای تغییر بر رفتار متفلبانه در جوانان دانشگاهی انجام شد و همچنین نقش تعدیل کنندگی صفات شخصیتی پنج گانه بزرگ این رابطه را مورد آزمون قرار داد. روش‏شناسی: این مطالعه با طرح نیمه آزمایشی پیش آزمون–پس آزمون همراه با گروه کنترل بر روی 81 دانشجوی 18 تا 26 ساله که به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب و به طور تصادفی در سه گروه محافظه کاری (27 نفر)، آمادگی برای تغییر (25 نفر) و گروه کنترل (29 نفر) گمارده شدند، اجرا گردید. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه ارزش های فردی شوارتز ـ نسخه بازنگری شده (PVQ-RR)، سیاهه پنج عاملی نئو (NEO-FFI) و یک تکلیف رفتاری ساختاریافته برای سنجش تقلب بود. داده ها با استفاده از تحلیل کوواریانس یک راهه (ANCOVA) با کنترل نمرات پیش آزمون تحلیل شدند و مقایسه های تعقیبی به روش بونفرونی انجام گرفت. برای آزمون اثرات تعدیل کنندگی نیز از تحلیل رگرسیون سلسله مراتبی استفاده شد .یافته‏ها: نتایج تحلیل کوواریانس نشان داد اثر گروه بر رفتار متقلبانه معنادار است (75,2)F = 5.51، 006/0 = p، 232/0 = ηp². مقایسه های بونفرونی نشان داد فعال سازی محافظه کاری در مقایسه با گروه کنترل به کاهش معنادار رفتار متقلبانه منجر شد (05/0 > p)، در حالی که فعال سازی ارزش های آمادگی برای تغییر در مقایسه با فعال سازی ارزش های محافظه کاری با سطح بالاتری از تقلب همراه بود (05/0 > p). همچنین نتایج رگرسیون سلسله مراتبی نشان داد روان رنجورخویی، برون گرایی و توافق پذیری رابطه بین فعال سازی ارزش ها و رفتار متقلبانه را به طور معناداری تعدیل می کنند .نتیجه‏گیری: یافته ها نشان می دهد فعال سازی ذهنی ارزش ها می تواند به عنوان یک سازوکار تنظیمی شناختی در شکل دهی رفتار اخلاقی عمل کند.