حسن الهیاری

مشروعیت حکومت صفویان یکی از مسائل مهم در تاریخ سیاسی و مذهبی ایران است که به شیوه های مختلفی توجیه و تقویت شده است. صفویان، با تأکید بر مفاهیم دینی، تاریخی و ایدئولوژیک، سعی داشتند جنگ های خود علیه ازبکان، رقیب مذهبی خود، را مشروع جلوه دهند. یکی از مهم ترین ابزارهای آنان، استفاده از آموزه های اسلامی مانند آیات قرآن و احادیث بود که در قالب مفاهیمی چون "جهاد مقدس" و "دفاع از تشیع" تبیین می شد. این پژوهش با تمرکز بر این رویکرد آیه نگارانه، به بررسی مسئله اصلی می پردازد که تاریخ نگاران صفوی چگونه با استفاده از آیات قرآن، جنگ های شاه اسماعیل با ازبکان را روایت کرده اند و این شیوه چه تأثیری بر مشروعیت حکومت صفوی و شکل گیری هویت شیعی آنها داشته است؟ این پژوهش با استفاده از روش توصیف وتحلیل، محتوای کیفی متون تاریخی صفوی را مورد بررسی قرار داده است. یافته های مطالعه نشان می دهد که تاریخ نگاران صفوی با استفاده از آیات قرآن، روایت هایی را ایجاد کرده اند که در آن، شاه اسماعیل به عنوان رهبر الهی معرفی شده و ازبکان به عنوان دشمنان دین و مخالفان نظم الهی ترسیم شده اند. این رویکرد نه تنها به مشروعیت بخشی حکومت صفوی کمک کرده، بلکه در تقویت هویت شیعی و ایجاد گفتمان سیاسی-مذهبی مؤثر بوده است.